Nieuwaga, nadpobudliwość i impulsywność – są to problemy, z którymi przeważnie mierzą się osoby z ADHD. Mimo że w przypadku tego zaburzenia najlepiej udokumentowane działanie łagodzące objawy ma farmakoterapia, to okazuje się, że skutecznym wsparciem może być również kawa. Warto więc zastanowić się nad związkiem ADHD z kofeiną. Temu właśnie tematowi poświęcamy poniższy artykuł.
Kofeina a objawy ADHD – mechanizm działania na układ nerwowy
Na wstępie należy jasno powiedzieć: ADHD i kofeina mają podobny mechanizm działania. Część leków – podobnie jak kofeina – to łagodne substancje psychostymulujące. Przy czym oczywiście kofeina działa słabiej.
Samoleczenie ADHD – dlaczego osoby z ADHD piją kawę?
Wielu dorosłych z ADHD nieświadomie stosuje samoleczenie, pijąc duże ilości kawy, aby zniwelować problemy z koncentracją. Zjawisko to, znane jako samoleczenie ADHD, wynika z faktu, że kofeina może zwiększać czujność i chwilowo poprawiać funkcje poznawcze. Pacjent często zgłasza, że kawa pomaga mu się wyciszyć lub paradoksalnie zmniejsza nadmierne pobudzenie.
Jednak badanie wykazało, że chociaż kofeina poprawia koncentrację w krótkim terminie, jej skuteczność w leczeniu objawów ADHD jest znacznie niższa niż standardowych środków stymulujących. Leki na ADHD, takie jak metylofenidat czy Lisdeksamfetamina, działają bezpośrednio na wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny, podczas gdy kofeina ma inny, łagodniejszy mechanizm działania.
Wpływ kofeiny na organizm i skutki uboczne
Mimo że u niektórych osób z ADHD kofeina poprawia przepływ krwi w mózgu i wspiera funkcje wykonawcze, jej nadmiar może przynieść odwrotny skutek. W przypadku dzieci z ADHD oraz młodzieży, nadmiar kofeiny często prowadzi do nasilenia nadpobudliwości psychoruchowej.
Główne ryzyka związane ze spożyciu kofeiny to:
- Problemy ze snem: kofeina zmniejsza odczuwaną senność, co u osób z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi może prowadzić do przewlekłej bezsenności i pogorszenia objawów dnia następnego.
- Interakcje: przyjmowanie kofeiny i jednocześnie leków stosowanych w terapii (jak amfetamina czy metylofenidat) może nasilać skutki uboczne, takie jak drżenie rąk czy kołatanie serca. Szczególnie na początku leczenia.
- Lęk: u części osób z ADHD reakcja na kofeinę to lęjk co potęguje impulsywność i nadpobudliwość.
Bezpieczna dawka kawy: przyjmuje się, że 3-4 filiżanki kawy to dawka, którą nie powinna powodować występowania żadnych skutków ubocznych. Tyczy się to zarówno osób z ADHD, jak i neurotypowych.
Spożywanie kawy a przyjmowanie metylofenidatu
Cześć pacjentów spożywających kawę, zgłasza niepożądane objawy podczas rozpoczynania leczenia metylofenidatem. Zdarza się, że osoby skarżą się na uczucie nadmiernego pobudzenia, wzmożone napięcie, niekiedy stany lękowe. Warto więc zachować czujność podczas rozpoczynania farmakoterapii. Dobrym pomysłem może być odstawienie kawy, przynajmniej w początkowej fazie leczenia.
Kofeina a przeciwwskazania ogólnozdrowotne
W przypadku spożywania kawy należy pamiętać także o innych, niezwiązanych z ADHD, środkach ostrożności. Pacjenci cierpiący na poniższe schorzenia powinni temat spożywania kawy skonsultować z lekarzem prowadzącym.
- Nadciśnienie / choroby serca – możliwy wzrost ciśnienia i kołatanie serca
- Refluks, wrzody, nadkwaśność – podrażnienie żołądka
- Zaburzenia lękowe / bezsenność – nasilenie napięcia i problemów ze snem
- Cukrzyca / insulinooporność – możliwe zaburzenia kontroli glikemii
- Osteoporoza niedobór wapnia – zwiększone wydalanie wapnia.
Inne niepozorne substancje psychostymulujące
Oprócz kawy, w diecie osób z ADHD często pojawiają się inne substancje o działaniu psychostymulującym. Choć działają one łagodniej niż kofeina zawarta w kawie, ich wpływ na ośrodkowy układ nerwowy i funkcje wykonawcze jest zauważalny. Mechanizm ich działania opiera się głównie na modulacji poziomu neuroprzekaźników, takich jak dopamina i noradrenalina.
W powyższym akapicie mówimy przede wszystkim o takich substancjach jak teinie zawartej w herbacie, tobrominie w ciemnej czekoladzie i kakao.
Czy przy ADHD powinno się pić kawę?
Większość badań dotyczących wpływu kofeiny na organizm sugeruje, że nie może ona zastąpić profesjonalnego leczenia ADHD. Choć kofeina poprawia funkcje wykonawcze u osób zdrowych, w przypadku osób z ADHD jej działanie jest zbyt krótkotrwałe i nieprzewidywalne.
Osoby cierpiące na ADHD powinny monitorować, jak kofeina wpływa na ich ośrodkowy układ nerwowy. Jeśli kofeina zmniejsza Twoją zdolność do wieczornego wyciszenia lub powoduje lęk, warto ograniczyć jej ilość. Pamiętaj, że kluczem do poprawy jakości swojego życia z tym zaburzeniem jest kompleksowe podejście, łączące psychoterapię z odpowiednio dobranymi lekami na ADHD.
Wnioski na temat wpływu kofeiny są jasne: choć kofeina może poprawiać funkcje uwagi u niektórych pacjentów, jej rola w leczeniu objawów ADHD pozostaje jedynie wspomagająca. ADHD warto konsultować z lekarzem, aby dobrać optymalną dawkę stymulantów i uniknąć negatywnego wpływu kofeiny na objawy.
Psychiatra, psychoterapeuta
Jak dostać się do naszego Ośrodka?
Jeśli interesuje Cię nasza oferta lecznicza i diagnostyczna, zapraszamy do naszego Ośrodka IN-MED, jesteśmy na Bemowie, ulica Pełczyńskiego 5 lok 78 w Warszawie.