Zadzwoń 797 462 002

PTSD a ADHD - Ośrodek IN-MED Warszawa

PTSD a ADHD – kiedy są razem, a kiedy osobno?

PTSD i ADHD to zaburzenia, które za sprawą wspólnych objawów mogą być błędnie diagnozowane. Mogą one też występować razem. Dzieje się to częściej, niż można by przypuszczać: u osób z ADHD ryzyko PTSD jest ok. 2,9 razy wyższe, a u osób z PTSD ryzyko ADHD jest ok. 1,7 razy wyższe. Charakterystycznymi objawami w obu przypadkach są trudności z koncentracją, drażliwość i niepokój. Przy czym objawy te mają zupełnie inne przyczyny.

Analiza 22 badań naukowych pokazała, że:

  • u osób z ADHD ryzyko PTSD jest ok. 2,9 razy wyższe,
  • u osób z PTSD ryzyko ADHD jest ok. 1,7 razy wyższe,
  • zależność działa więc w obie strony (Spencer i in., 2016).

Te dwa zaburzenia można też pomylić. Oba utrudniają skupienie, powodują niepokój, drażliwość i problemy ze snem. Z zewnątrz wyglądają podobnie, ale mają zupełnie inną przyczynę.

Jeśli zastanawiasz się, czy to, co przeżywasz, to jeszcze ADHD czy już trauma, nie jesteś sam. Z tym pytaniem mierzą się również specjaliści. Poniżej wyjaśniamy, co na ten temat mówią badania.

Czym jest PTSD, a czym ADHD?

Najpierw krótko wyjaśnijmy oba pojęcia. Bez tego trudno zrozumieć, dlaczego tak łatwo je pomylić.

PTSD: gdy mózg utknął w trybie alarmowym

Są wydarzenia, których człowiek nie jest w stanie od razu pomieścić. Wypadek, przemoc, ciężka choroba, nagła utrata bliskiej osoby. W takich sytuacjach nie da się zareagować spokojnie ani rozsądnie, bo dzieje się coś, co przekracza zwykłą ludzką miarę.

Wiele osób opisuje potem swoje doświadczenie podobnie… Tamto wydarzenie się skończyło, ale nie zostało w przeszłości. Wraca we wspomnieniach i w snach. Odzywa się przy zapachu, dźwięku albo w miejscu, które je przypomina. Człowiek wraca do pracy, do rodziny, do codziennych spraw, a jednocześnie część jego uwagi wciąż jest tam, gdzie było najtrudniej.

Pojawia się też czujność, ostrożność, trzymanie się z dala od pewnych miejsc i tematów. Z boku bywa to odbierane jako wycofanie albo przesada. W rzeczywistości jest to sposób, w jaki człowiek próbuje siebie ochronić po doświadczeniu, w którym ochrony zabrakło. To zrozumiałe, choć bardzo obciążające, bo wymaga ciągłego wysiłku.

Kiedy taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas i utrudnia codzienne życie, specjaliści mówią o PTSD, czyli o zespole stresu pourazowego. Sama nazwa niczego o człowieku nie przesądza. Nie mówi, że jest słabszy od innych, ani że źle sobie radzi. Zresztą PTSD nie rozwija się u każdej osoby po traumatycznym wydarzeniu, a to, czy się pojawi, nie zależy od siły charakteru.

Oczywiście PTSD nie rozwija się u każdej osoby, która doświadczyła powyższych przeżyć. Również nie wynika ze słabości danego człowieka. Jest za to zupełnie zrozumiałą reakcją na wydarzenia, które to, czego doświadczamy na co dzień.

Według klasyfikacji ICD-11 (międzynarodowego systemu opisu chorób, którego używają lekarze) PTSD obejmuje trzy główne grupy objawów:

  • ponowne przeżywanie: natrętne wspomnienia, tzw. flashbacki, czyli wrażenie, że wydarzenie dzieje się znowu, oraz koszmary,
  • unikanie: omijanie miejsc, ludzi, rozmów i myśli, które przypominają traumę,
  • poczucie ciągłego zagrożenia: nadmierną czujność, łatwe wystraszenie się, napięcie.

ADHD: inny sposób działania mózgu od dzieciństwa

ADHD nie zaczyna się od żadnego wydarzenia. Osoby, które je mają, zwykle mówią, że tak było zawsze: trudniej było skupić się na tym, co nudne, łatwiej było dać się pochłonąć temu, co ciekawe. Do tego dochodziło poczucie wewnętrznego pośpiechu, myśli szybsze niż słowa i pomysły, które wyprzedzały decyzję.

Wiele osób z ADHD słyszało w dzieciństwie, że się nie starają albo że marnują potencjał. Rzadko była to prawda. Wysiłek bywał ogromny, tylko rozkładał się inaczej: więcej energii szło na samo rozpoczęcie i dokończenie zadania, mniej zostawało na resztę.

Uwaga w ADHD nie znika. Trudniej nią pokierować, więc rzadziej trafia tam, gdzie akurat jest potrzebna. Stąd bierze się rozpoznawalne połączenie wielu godzin pełnego zanurzenia w jednej rzeczy i niemożności zabrania się za inną.

Kiedy takie trudności są obecne od dzieciństwa i wpływają na naukę, pracę oraz relacje, specjaliści mówią o ADHD, czyli o zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Jest to zaburzenie neurorozwojowe. Oznacza to po prostu, że dotyczy sposobu, w jaki człowiek funkcjonuje od początku, a nie zmiany, która pojawiła się w którymś momencie życia.

Najczęstsze objawy ADHD to:

  • trudności z utrzymaniem uwagi, szczególnie przy nudnych zadaniach,
  • rozkojarzenie i zapominanie,
  • impulsywność, czyli działanie, zanim się pomyśli,
  • niepokój ruchowy lub wewnętrzne poczucie, że „silnik” cały czas pracuje.

Ten artykuł może Cię zainteresować:
ADHD u dorosłych – objawy, diagnoza, leczenie


Czy PTSD i ADHD mogą występować jednocześnie?

Tak. Badania pokazują to bardzo wyraźnie.

Co mówią liczby?

W 2016 roku zespół badaczy z Harvardu przeanalizował wyniki 22 badań na temat PTSD i ADHD (Spencer i in., 2016). Wnioski są takie:

  • u osób z ADHD ryzyko PTSD jest ok. 2,9 razy wyższe niż u osób bez ADHD,
  • u osób z PTSD ryzyko ADHD jest ok. 1,7 razy wyższe niż u osób bez PTSD,
  • zależność działa więc w obie strony: każde z tych zaburzeń wiąże się z częstszym występowaniem drugiego.

Co w praktyce znaczy „2,9 razy wyższe ryzyko”? W uproszczeniu: jeśli w jakiejś grupie osób bez ADHD PTSD rozwinie się u jednej osoby, to w podobnie dużej grupie osób z ADHD rozwinie się u niemal trzech.

Nie oznacza to, że każda osoba z ADHD przeżyje traumę albo zachoruje na PTSD. Oznacza tylko, że statystycznie ta ścieżka pojawia się u niej częściej.

Nowszy przegląd badań dotyczył wyłącznie dorosłych (Magdi i in., 2025). Autorzy przeanalizowali 21 badań z lat 2004–2024. Wyszło, że oba zaburzenia jednocześnie ma 28–36% dorosłych z jednym z nich. To mniej więcej co trzecia osoba.


Zapraszamy do kontaktu z naszą poradnią IN-MED w Warszawie:


Dlaczego osoby z ADHD częściej rozwijają PTSD?

Na temat związku ADHD z PTSD najwięcej mówi badanie, które objęło ponad 2 miliony osób (Wendt i in., 2023).

Naukowcy porównali w nim rodzeństwa, z których jedno miało ADHD, a drugie nie. To dobry sposób na sprawdzenie, czy chodzi naprawdę o ADHD. Brat i siostra dorastają zwykle w tym samym domu i mają wiele wspólnych genów, więc trudno wytłumaczyć różnicę między nimi samym pochodzeniem czy warunkami życia.

Okazało się, że osoby z ADHD rozwijały PTSD ponad dwa razy częściej niż ich rodzeństwo bez ADHD. Druga część badania, ta dotycząca genów, wskazywała ten sam kierunek. Nie znaleziono natomiast dowodów, że jest odwrotnie, czyli że skłonność do PTSD prowadzi do ADHD.

Dlaczego to ważne? Wcześniejsze badania pokazywały tylko, że oba zaburzenia często idą w parze. Ta informacja jednak sama w sobie nie mówi, co z czego wynika. Dopiero porównanie rodzeństwa wskazuje kierunek: to raczej ADHD zwiększa podatność na PTSD.

Płynie z tego jeden praktyczny wniosek – kiedy ADHD zostaje rozpoznane wcześnie i dobrze zaopiekowane, może to mieć znaczenie nie tylko dla codziennego funkcjonowania, ale też dla tego, jak człowiek poradzi sobie z trudnymi wydarzeniami w przyszłości.

Co się dzieje, gdy obie diagnozy spotykają się u jednej osoby?

Połączenie obu zaburzeń nie jest prostą sumą dwóch problemów. Przegląd z 2025 roku pokazał, że osoby z PTSD i ADHD jednocześnie:

  • mają zwykle cięższe objawy PTSD,
  • częściej zmagają się z trudnościami w pracy, relacjach i codziennym życiu,
  • częściej mają problemy z nastrojem i snem,
  • wolniej przetwarzają informacje niż osoby z tylko jedną diagnozą (Magdi i in., 2025).

To ważna informacja dla osób, które czują, że nic nie działa. Czasem przyczyną nie jest brak starań, tylko to, że leczone jest jedno zaburzenie, a drugie pozostaje niezauważone.

Dlaczego PTSD i ADHD tak łatwo pomylić?

Bo część objawów wygląda niemal identycznie. Klasyfikacja DSM-5 wśród objawów PTSD wymienia na przykład trudności z koncentracją, drażliwość, problemy ze snem i zachowania ryzykowne. Każdy z tych objawów może też występować w ADHD.

Objawy wspólne dla PTSD i ADHD

  • problemy z koncentracją i odpływanie myślami”,
  • niepokój ruchowy, trudność z usiedzeniem w miejscu,
  • drażliwość i wybuchy złości,
  • impulsywne, ryzykowne zachowania
  • kłopoty ze snem,
  • trudności z planowaniem i organizacją.

Ten sam objaw, inna przyczyna

Weźmy problem z koncentracją. U dwóch osób może wyglądać tak samo, ale jego źródło bywa zupełnie inne.

  • Przy PTSD uwaga ucieka, bo mózg jest zajęty pilnowaniem bezpieczeństwa. Część zasobów stale skanuje otoczenie w poszukiwaniu zagrożenia. Trudno czytać raport, gdy w głowie cały czas działa alarm.
  • Przy ADHD uwaga ucieka, bo mózg trudniej ją reguluje. Nie chodzi o zagrożenie. Nudne zadanie po prostu nie daje wystarczającej stymulacji, więc myśli przeskakują na coś ciekawszego.

Można to porównać do dwóch samochodów, które jadą nierówno. W jednym ktoś ciągle wciska hamulec, bo wydaje mu się, że widzi przeszkodę. W drugim pedał gazu reaguje nieprzewidywalnie. Efekt jest podobny, ale naprawa zupełnie inna.

PTSD czy ADHD? Najważniejsze różnice

CechaPTSDADHD
Kiedy się zaczynapo traumatycznym wydarzeniu, w każdym wiekuw dzieciństwie, przed 12. rokiem życia
Związek z wydarzeniemwyraźny: objawy pojawiają się po traumiebrak: objawy są od zawsze
Przebiegobjawy nasilają się przy bodźcach przypominających traumęobjawy są dość stałe w różnych sytuacjach
Flashbacki i koszmarytypowenie są objawem ADHD
Unikanieomijanie wszystkiego, co przypomina traumęnie jest objawem ADHD
Przyczyna problemów z uwagączujność wobec zagrożeniatrudność w regulowaniu uwagi
Rodzinanie ma silnego wzorca rodzinnegoczęsto występuje u krewnych (silne dziedziczenie)

Jak specjalista odróżnia PTSD od ADHD?

Nie ma jednego testu, który w 5 minut rozstrzygnie, czy to PTSD, czy ADHD. Diagnoza przypomina raczej układanie puzzli.

Specjalista zwykle bierze pod uwagę:

  • historię życia: kiedy pojawiły się pierwsze objawy i czy wcześniej wydarzyło się coś trudnego,
  • dzieciństwo: jak wyglądała nauka w szkole, czy już wtedy były trudności z uwagą,
  • obecne objawy: czy występują flashbacki, unikanie i poczucie zagrożenia,
  • kontekst: czy objawy są podobne w domu, w pracy i wśród znajomych,
  • rodzinę: czy ADHD występuje u krewnych.

W diagnozie pomagają też standaryzowane narzędzia, czyli sprawdzone kwestionariusze i wywiady. Przykłady:

  • DIVA-5: ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny w kierunku ADHD u dorosłych,
  • ASRS: krótki kwestionariusz przesiewowy ADHD,
  • PCL-5: kwestionariusz nasilenia objawów PTSD.

Kwestionariusz przesiewowy to tylko sygnał, a nie diagnoza. Wynik w normie lub powyżej normy zawsze trzeba interpretować w kontekście całej historii danej osoby.

Jak wygląda leczenie, gdy występują oba zaburzenia?

W obu przypadkach ważną rolę odgrywa farmakoterapia, czyli leczenie farmakologiczne. W PTSD, gdy leki przynoszą poprawę, zwykle kontynuuje się je jeszcze przez około rok, żeby efekt się utrwalił. W ADHD u dorosłych duże znaczenie mają leki psychostymulujące, po których wiele osób odczuwa wyraźną poprawę. Czas ich przyjmowania bywa różny: od pół roku do kilku lat. O doborze leków i długości leczenia zawsze decyduje lekarz psychiatra, po wcześniejszej diagnozie.


Zapraszamy do kontaktu z naszą poradnią IN-MED w Warszawie:


ADHD i PTSD – w bliskim związku pozostają

Na koniec warto spojrzeć na dane statystyczne, które pojazują, że oba zaburzenia są ze sobą blisko powiązane, jak również czasem się nakładają. Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy z obu kolumn tabeli, to nie znaczy, że coś jest z tobą bardzo nie tak. To znaczy, że twoje doświadczenie jest złożone i zasługuje na uważne przyjrzenie się.

Źródła:

  • Spencer AE, Faraone SV, Bogucki OE, Pope AL, Uchida M, Milad MR, Spencer TJ, Woodworth KY, Biederman J. Examining the association between posttraumatic stress disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Clinical Psychiatry. 2016;77(1):72–83. Link
  • Magdi HM, Abousoliman AD, Ibrahim AM, Elsehrawy MG, El-Gazar HE, Zoromba MA. Attention-deficit/hyperactivity disorder and post-traumatic stress disorder adult comorbidity: a systematic review. Systematic Reviews. 2025;14(1):41. DOI: 10.1186/s13643-025-02774-7. Link
  • Wendt FR, Garcia-Argibay M, Cabrera-Mendoza B, i in. The Relationship of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder With Posttraumatic Stress Disorder: A Two-Sample Mendelian Randomization and Population-Based Sibling Comparison Study. Biological Psychiatry. 2023;93(4):362–369. DOI: 10.1016/j.biopsych.2022.08.012. Link

Jak dostać się do naszego Ośrodka? 

Jeśli interesuje Cię nasza oferta lecznicza i diagnostyczna, zapraszamy do naszego Ośrodka IN-MED, jesteśmy na Bemowie, ulica Pełczyńskiego 5 lok 78 w Warszawie.